Mirasçısı olduğunuz bir yakınınızın vefatından sonra, geride kalan malvarlığıyla ilgili bazı resmi işlemlerin yapılması gerekir.
Bu süreç yalnızca gayrimenkullerle sınırlı değildir. Banka hesapları ve mevduatlar, araçlar, şirket ortaklık payları, hisse senetleri ve diğer menkul kıymetler, kooperatif hisseleri, alacaklar ve diğer malvarlığı unsurları da veraset ve intikal sürecinin kapsamına girebilir.
İşlemleri doğru sırayla yürütmek, hem mirasçıların haklarının belirlenmesi hem de ileride yapılacak devir, satış veya paylaşım işlemlerinin daha sağlıklı ilerlemesi açısından önemlidir.
1. Ölüm Kaydının Nüfus Sistemine İşlendiğini Kontrol Edin
Resmi işlemlere başlayabilmek için öncelikle ölüm kaydının nüfus sistemine işlenmiş olması gerekir.
Sağlık kuruluşlarında gerçekleşen ölümlerde bildirim çoğunlukla ilgili kurumlar tarafından yapılır. Ölüm kaydı sistemde görünmüyorsa, ölüm belgesi veya ölüm raporu ile nüfus müdürlüğüne başvurularak kayıt işlemi tamamlanabilir.
Ölüm kaydı sisteme işlendiğinde mirasçılık ve veraset işlemlerinin sonraki aşamalarına geçilebilir.
2. Mirasçılık Belgesini, Yani Veraset İlamını Alın
Sonraki adım, mirasçıların kimler olduğunu ve miras paylarını gösteren mirasçılık belgesinin alınmasıdır.
Mirasçılık belgesi, diğer adıyla veraset ilamı, noterlerden veya Sulh Hukuk Mahkemesinden alınabilir.
Bu belge; banka, vergi, tapu ve diğer resmi işlemlerde kullanılacak temel belgelerden biridir.
3. Miras Bırakana Ait Malvarlığını ve Borçları Belirleyin
Mirasçılık belgesi alındıktan sonra, miras bırakana ait malvarlığı ve varsa borçlar tespit edilmelidir.
Bu kapsamda;
Banka hesapları ve mevduatlar
Araçlar
Şirket ortaklık payları
Hisse senetleri ve diğer menkul kıymetler
Kooperatif hisseleri
Alacaklar
Daire, arsa, iş yeri, tarla ve diğer taşınmazlar
değerlendirilmelidir.
Malvarlığı kadar borçların da tespit edilmesi önemlidir. Miras yalnızca mal ve haklardan oluşmaz; borçlar da mirasçılara geçebilir.
4. Mirası Reddetme Hakkını Değerlendirin
Miras bırakanın borçları malvarlığından fazlaysa, mirasın reddi gündeme gelebilir.
Yasal mirasçılar açısından ret süresi kural olarak ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç aydır. Bu nedenle özellikle borçlu bir tereke söz konusuysa, malvarlığı ve borç durumunun sürecin başında araştırılması önemlidir.
Mirasın reddi, hukuki sonuçları olan bir işlem olduğu için somut durumun bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi faydalı olur.
5. Gayrimenkul Varsa Belediyeden Emlak Vergisi Değerini Alın
Miras kapsamında bir gayrimenkul bulunuyorsa, taşınmazın bağlı bulunduğu belediyeden emlak vergisine esas değeri gösteren belgenin alınması gerekir.
Günlük kullanımda bu belgeye çoğu zaman “rayiç bedel” denir. Vergisel açıdan daha doğru ifade ise emlak vergisi değeridir.
Bu aşamada taşınmaza ait geçmiş dönem emlak vergisi borcu olup olmadığını da kontrol etmek faydalıdır.
6. Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesini Verin
Miras yoluyla edinilen mallar için veraset ve intikal vergisi beyannamesi verilmesi gerekir.
Ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye’de bulunuyorsa, beyanname genel olarak ölüm tarihini izleyen dört ay içinde verilir. Yurt dışı bağlantılı durumlarda süre değişebilir.
Beyanname hazırlanırken;
Mirasçılık belgesi
Banka hesapları
Araçlar
Şirket veya kooperatif payları
Menkul kıymetler
Gayrimenkullere ait bilgiler
dikkate alınır.
Miras kalan malların toplam değeri vergi istisnası tutarının altında kalsa bile beyanname verilmesi gerekebilir.
Hesaplanan vergi varsa, verginin ödeme şekli ve taksitleri ayrıca vergi dairesi üzerinden takip edilmelidir.
7. Gayrimenkul Varsa Web Tapu Üzerinden İntikal Başvurusu Yapın
Miras kapsamında bir gayrimenkul bulunuyorsa, tapu kayıtlarının mirasçılar adına intikal ettirilmesi gerekir.
Başvuru Web Tapu üzerinden başlatılabilir.
Tapu intikalinde genel olarak;
Kimlik bilgileri
Mirasçılık belgesi
Vekâletle işlem yapılacaksa temsil belgesi
Bina niteliğindeki taşınmazlarda DASK bilgisi
gibi belgeler gerekir.
Başvurudan sonra işlem ve imza süreci tapu müdürlüğü tarafından yürütülür.
Satış veya Devir Düşünülüyorsa Vergi İlişiğini Kontrol Edin
Tapu intikali, veraset ve intikal vergisinin tamamı ödenmeden de yapılabilir.
Ancak taşınmazın daha sonra satılması, devredilmesi veya bazı banka ve malvarlığı işlemlerinin yapılması sırasında vergi ilişiğinin kesilmesi gerekebilir.
Bu nedenle satış veya devir planlanıyorsa vergi durumunun önceden kontrol edilmesi zaman kaybını önler.
Elbirliği Mülkiyeti Nedir?
Miras kalan gayrimenkul, intikal sonrasında elbirliği mülkiyetinde tescil edilmiş olabilir.
Elbirliği mülkiyetinde mirasçıların miras payları bellidir. Ancak taşınmaz üzerinde bağımsızlaştırılmış ayrı tapu hisseleri bulunmaz.
Örneğin dört mirasçının her birinin miras payı dörtte bir olabilir. Bu durum, her mirasçının tapuda bağımsız olarak satabileceği yüzde 25’lik bir hissesi bulunduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle miras payı ile bağımsız tapu hissesi aynı şey değildir.
Miras payının diğer mirasçılara devri ise ayrı bir hukuki işlem olarak mümkün olabilir.
Paylı Mülkiyete Nasıl Geçilir?
Elbirliği mülkiyeti paylı mülkiyete dönüştürülebilir.
Paylı mülkiyete geçildiğinde her mirasçının taşınmaz üzerindeki payı tapuda ayrı ayrı belirlenir. Bu aşamadan sonra paydaş, kendi payı üzerinde işlem yapabilir.
Paylı mülkiyete geçiş süreci, taşınmazın ve mirasçıların durumuna göre tapu müdürlüğü üzerinden yürütülür.
Tarım Arazilerinde Süreç Farklı Olabilir
Miras kalan taşınmaz tarla, bağ veya bahçe gibi bir tarım arazisiyse özel düzenlemeler uygulanabilir.
Tarım arazilerinde bölünmeyi ve yeni hisse oluşturulmasını sınırlayan kurallar bulunduğu için daire veya arsa için geçerli uygulamalar, tarım arazilerine aynı şekilde uygulanmaz.
Satış veya devir düşünülüyorsa taşınmazın niteliği, yüzölçümü ve mevcut hisse yapısı ayrıca değerlendirilmelidir.
Süreci Kısaca Özetlersek
Bir yakınınızın vefatından sonra sırasıyla;
Ölüm kaydının nüfus sistemine işlendiğini kontrol edin.
Mirasçılık belgesini, yani veraset ilamını alın.
Malvarlığını ve varsa borçları tespit edin.
Borç durumu varsa mirasın reddi seçeneğini süresi içinde değerlendirin.
Gayrimenkul varsa belediyeden emlak vergisi değerini alın.
Veraset ve intikal vergisi beyannamesini süresi içinde verin.
Gayrimenkul varsa Web Tapu üzerinden intikal başvurusu yapın.
Satış veya devir planlanıyorsa vergi ilişiğini kontrol edin.
İntikal sonrasında taşınmazın elbirliği mi, paylı mülkiyet mi olduğunu kontrol edin.
Süreci doğru sırayla yürütmek, mirasçıların haklarının korunması ve malvarlığının sağlıklı şekilde değerlendirilmesi açısından önemlidir.
Gayrimenkulün tapu durumu, intikal işlemleri veya satış öncesi piyasa değerinin belirlenmesi konusunda desteğe ihtiyaç duyarsanız benimle iletişime geçebilirsiniz.
Hukuki veya vergisel uyuşmazlıklarda ise konunun niteliğine göre bir avukat veya mali müşavirden profesyonel görüş alınması faydalı olacaktır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her miras dosyasının koşulları farklı olabileceğinden, gerektiğinde somut durum özelinde profesyonel görüş alınmalıdır.
Halil GÖNCÜ
Gayrimenkul & Yatırım Danışmanı
İncek • Kızılcaşar • Taşpınar
+90 542 897 19 04
Doğru adres, doğru yatırım, doğru gelecek.